Οι εξετάσεις διαγνωστικού χαρακτήρα, οποίες έχουν θεσπιστεί με το άρθρο 104 του νόμου 4823/2021 (Α’ 136) θα διεξαχθούν, σε εθνικό επίπεδο, την Τετάρτη 20 Μαΐου 2026 και αφορούν τους/τις μαθητές/τριες της ΣΤ’ τάξης Δημοτικού και της Γ’ τάξης Γυμνασίου στα γνωστικά αντικείμενα της Νεοελληνικής Γλώσσας και των Μαθηματικών.
Τα ζητήματα που αφορούν τη διαδικασία διεξαγωγής των εξετάσεων ρυθμίζονται από την υπό στοιχεία 12256/ΓΔ4/ 02-02-2026 (Β’ 816) απόφαση της Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.
Η συμμετοχή των σχολικών μονάδων που έχουν επιλεγεί με την υπό στοιχεία 26786/ΓΔ4/16-02-2026 (Β΄ 1122) απόφαση της Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού είναι υποχρεωτική.
Ο διαγνωστικός χαρακτήρας των εξετάσεων
Στη χώρα μας, η εμπειρία από τη διεξαγωγή διαγνωστικών αξιολογήσεων μεγάλης κλίμακας για μαθητές και μαθήτριες Δημοτικού και Γυμνασίου είναι περιορισμένη και ακριβώς αυτό το κενό καλείται να καλύψει το παρόν έργο.
Συχνά, στον δημόσιο λόγο, οι εξετάσεις διαγνωστικού χαρακτήρα συχνά εσφαλμένα ταυτίζονται με το πρόγραμμα P.I.S.A..Πρόκειται, ωστόσο, για ουσιωδώς διαφορετικά εργαλεία.
Η κύρια διαφορά έγκειται στον προσανατολισμό των εξετάσεων , οι οποίες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με τα ισχύοντα αναλυτικά προγράμματα, καθώς και στη λογική των ερωτήσεων των εξεταστικών δοκιμίων τους.
Προκειμένου να γίνει κατανοητή η φύση των εξετάσεων διαγνωστικού χαρακτήρα, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι οι εξετάσεις όπως που προβλέπονται από τον ν. 4823/2021 για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο, εντάσσονται στην κατηγορία αξιολογήσεων που βασίζονται στο πρόγραμμα σπουδών (syllabus-based). Στόχος τους είναι να αποτυπώσουν τον βαθμό στον οποίο οι μαθητές/τριες έχουν κατακτήσει τους προβλεπόμενους στόχους του ισχύοντος προγράμματος σπουδών, δηλαδή ποιες γνώσεις, ικανότητες και δεξιότητες έχουν αναπτύξει και σε ποια σημεία εξακολουθούν να εντοπίζονται που καθιστούν αναγκαίες στοχευμένες παιδαγωγικές παρεμβάσεις..
Οι εξετάσεις έχουν διαγνωστικό χαρακτήρα αποσκοπούν την έγκυρη και αξιόπιστη διάγνωση των γνώσεων, των ικανοτήτων μάθησης και κριτικής σκέψης καθώς και των δεξιοτήτων των μαθητών/τριών στα γνωστικά αντικείμενα της Νεοελληνικής Γλώσσας και των Μαθηματικών.
Επομένως, οι εξετάσεις διαγνωστικού χαρακτήρα στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο αποτελούν ένα σημαντικό εκπαιδευτικό εργαλείο παρέμβαση, το οποίο έρχεται να καλύψει ένα υφιστάμενο κενό στη χώρα μας στον τομέα αυτό.
Οι ερωτήσεις διαγνωστικού τύπου
Η διαμόρφωση διαγνωστικών ερωτήσεων στο πλαίσιο εξετάσεων ευρείας κλίμακας στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας. Για τον σκοπό αυτό, υπό την ευθύνη του Προέδρου της Επιστημονικής Επιτροπής για την προετοιμασία και εποπτεία της διεξαγωγής των εξετάσεων (αριθμ. 152052/ΓΔ4/27-11-2025 Α’6340) διαμορφώθηκε, ένα συνεκτικό θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο τεκμηριώνει θεωρητικά τη μεθοδολογία σύνταξης των εξεταστικών δοκιμίων (τεστ αξιολόγησης) με ερωτήσεις διαγνωστικού χαρακτήρα για τα εξεταζόμενα μαθήματα στο πλαίσιο του εν λόγω έργου.
Τα εξεταστικά δοκίμια περιλαμβάνουν τους ακόλουθους τύπους ερωτήσεων:
Α. Ερωτήσεις κλειστού τύπου
Ένα ακόμη διακριτό χαρακτηριστικό των εξετάσεων διαγνωστικού χαρακτήρα αφορά στον τύπο των ερωτήσεων κλειστού τύπου που περιλαμβάνουν τα εξεταστικά δοκίμια. Σε αντίθεση με τις συμβατικές διχοτομικές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, οι οποίες περιορίζονται στη δυαδική διάκριση σωστού/λάθους,οι ερωτήσεις που χρησιμοποιούνται ο είναι πολυτομικές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής (polytomous multiple-choice items). Συγκεκριμένα, από τις τέσσερις εναλλακτικές απαντήσεις, η μία είναι ορθή, η δεύτερη μερικώς ορθή και οι υπόλοιπες δύο λανθασμένες, με κάθε επιλογή να βαθμολογείται με διαφορετική βαρύτητα ανάλογα με τον βαθμό ορθότητάς της.
Το σχεδιαστικό αυτό χαρακτηριστικό έχει σημαντικές θεωρητικές και πρακτικές προεκτάσεις. Στο πλαίσιο της Θεωρίας Απόκρισης στο Θέμα (Item Response Theory – IRT), οι πολυτομικές ερωτήσεις επιτρέπουν ακριβέστερη εκτίμηση της επίδοσης, ενώ ο κατάλληλος σχεδιασμός τους βελτιώνει την εγκυρότητα και την αξιοπιστία των μετρήσεων (Haladyna & Rodriguez, 2013). Η αξιοποίησή τους θεωρείται εγγύτερη στις πραγματικές γνωστικές διεργασίες, καθώς καταγράφει κλίμακες επιδόσεων αντί για δυαδικά πρότυπα.
Από παιδαγωγική σκοπιά, οι πολυτομικές ερωτήσεις παρέχουν πλουσιότερη πληροφορία για τις γνωστικές ικανότητες των μαθητών και μαθητριών, καθώς καταγράφουν ενδιάμεσα επίπεδα κατανόησης που οι διχοτομικές μορφές αδυνατούν να αποτυπώσουν. Απαιτώντας σύγκριση, στάθμιση επιχειρημάτων και εντοπισμό της καταλληλότερης απάντησης ανάμεσα σε παρεμφερείς επιλογές, καλλιεργούν την κριτική ικανότητα και ενεργοποιούν σύνθετες γνωστικές διεργασίες.
Παραδείγματα διαγνωστικών ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής: Ως παράδειγμα ελέγχου της κατοχής βασικών γνώσεων Γεωμετρίας παρατίθεται η παρακάτω άσκηση πολλαπλής επιλογής (Barton, 2018b:36), η οποία ζητά από τους μαθητές να υπολογίσουν τις μοίρες της γωνίας φ:
Στην περίπτωση αυτή αξιοποιείται ερώτηση πολλαπλής επιλογής πολυτομικής μορφής, με τις εξής εναλλακτικές απαντήσεις.
Απάντηση Α: Το πιθανότερο είναι ότι ο μαθητής γνωρίζει ότι στην προκειμένη περίπτωση το άθροισμα των γωνιών είναι 180 μοίρες, αλλά ότι έκανε ένα κοινό αριθμητικό λάθος, όταν αφαίρεσε το 65 από το 180.
Απάντηση Β: Μπορεί να είναι το αποτέλεσμα των μαθητών που μπερδεύουν τα δεδομένα των γωνιών, νομίζοντας λανθασμένα ότι αυτό είναι παράδειγμα ίσων αντίθετων γωνιών.
Απάντηση Γ: Είναι η σωστή απάντηση.
Απάντηση Δ: Είναι πιθανόν ότι ο μαθητής γνωρίζει ότι πρέπει να αθροίσει τις γωνίες που βρίσκονται σε ευθύγραμμο τμήμα και προφανώς αθροίζει τα δύο αριθμητικά δεδομένα που αναγράφονται στην άσκηση.
Στο πλαίσιο της παραπάνω προσέγγισης, μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ απαντήσεων που δηλώνουν (α) το αναμενόμενο επίπεδο της διδασκόμενης γνώσης, (β) τη μερική κατοχή της διδασκόμενης γνώσης (partially correct) και (γ) την άγνοια της διδασκόμενης γνώσης, με αναλογική αξιολογική αποτίμηση για τις παραπάνω περιπτώσεις. Ήδη προ πολλού έχει προταθεί και εφαρμοστεί η έννοια και η πρακτική της «μερικώς ορθής απάντησης» (partially correct» απάντησης, με την έννοια ότι περιλαμβάνει σωστά στοιχεία, αλλά αυτά είναι ελλιπή (TIMSS, 2013:14, 16). Αντιστοίχως, υπάρχει και η έννοια της «μερικής μοριοδότησης» (partial credit), συνήθως στο πλαίσιο ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής.
Β. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου
Οι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής κλειστού τύπου, αν και είναι πρακτικά εύχρηστες σε μεγάλης κλίμακας έρευνες ή αξιολογήσεις της επίδοσης των μαθητών, δεν μπορούν να συμβάλουν στην εκτίμηση των πλέον πολύπλοκων ειδών γνώσης και γνωστικής δραστηριότητας. Στο πλαίσιο αυτό, σε κάθε εξεταστικό δοκίμιο έχουν ενταχθεί, συμπληρωματικά, και δύο ερωτήσεις ανοικτού τύπου, που εμπλέκουν τους μαθητές στην παραγωγή γραπτού λόγου για τη διατύπωση του σκεπτικού, της εξήγησης, του συμπερασμού και όποιων άλλων στοιχείων απαιτεί η ερώτηση και κρίνει αναγκαίο ο μαθητής να εκφράσει.
Γ. Ερωτήσεις που αφορούν το κοινωνικοπολιτισμικό προφίλ του μαθητή
Βασική παραδοχή του θεωρητικού πλαισίου διεξαγωγής των εξετάσεων είναι πως στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο οι μαθησιακές επιδόσεις δεν αποτελούν μονοδιάστατο φαινόμενο, αλλά διαμορφώνονται από την αλληλεπίδραση εκπαιδευτικών δράσεων και ευρύτερων κοινωνικοπολιτισμικών συνθηκών. Γι’ αυτόν τον λόγο πέραν των ερωτήσεων αξιολόγησης κλειστού και ανοικτού τύπου, προβλέπεται και η συμπλήρωση σχετικών ερωτήσεων από τους συμμετέχοντες μαθητές και εκπαιδευτικούς με στόχο την ανάδειξη των παραγόντων που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση.
Η ανάγκη προετοιμασίας των μαθητών
Πριν από τη διεξαγωγή των εξετάσεων, είναι σημαντικό οι εκπαιδευτικοί των σχολικών μονάδων που έχουν επιλεγεί να συμμετάσχουν να ενημερώσουν τους/τις μαθητές/τριες τους για τη σπουδαιότητα των διαγνωστικών εξετάσεων. Ειδικότερα, θα πρέπει να τονίσουν ότι μολονότι οι μαθητές/τρες δε λαμβάνουν ατομική ανατροφοδότηση τα αποτελέσματα αξιοποιούνται συστηματικά για την τεκμηριωμένη χάραξη εκπαιδευτικής πολιτικής και τη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος στο σύνολό του. Η ενημέρωση αυτή είναι καθοριστική για τη διασφάλιση της ουσιαστικής συμμετοχής των μαθητών/τριών.
Παράλληλα οι εκπαιδευτικοί καλούνται να υποστηρίξουν τους/τις μαθητές/τριες που δεν είναι εξοικειωμένοι/ες με αυτό το είδος ερωτήσεων.
Η υποστήριξη αυτή καλό θα ήταν να μην περιορίζεται στις οδηγίες που παρέχονται στην αρχή του εξεταστικού δοκιμίου αλλά να επεκτείνονται στη διενέργεια δοκιμαστικού (προσομοιωτικού) τεστ πριν από τη διεξαγωγή των εξετάσεων. Στόχος είναι οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν εγκαίρως με τη μορφή και τη λογική των διαγνωστικών εξετάσεων, ώστε να μειωθεί το άγχος τους, να κατανοούν καλύτερα τις οδηγίες και να αποδίδουν με τρόπο που να αποτυπώνει πιο αξιόπιστα το επίπεδο των γνώσεων και των δεξιοτήτων τους
Για το σκοπό αυτό, ενδεικτικά παραδείγματα θεμάτων, καθώς και τα θέματα των προηγουμένων ετών και οι απαντήσεις τους είναι αναρτημένα στις ιστοσελίδες:
https://www.iep.edu.gr/themata-eedchκαι https://www.iep.edu.gr/category/ethnikes-exetaseis-diagnostikou-chara/apotelesmata
- Προτείνεται οι εκπαιδευτικοί να αξιοποιήσουν τα προαναφερόμενα παραδείγματα στην τάξη τους, έτσι ώστε να εξοικειωθούν οι μαθητές/τριες με τη διαδικασία απάντησης σε ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.
- Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην υπόδειξη ότι οι μαθητές/τριες οφείλουν να διαβάζουν προσεκτικά κάθε μία από τις τέσσερις εναλλακτικές απαντήσεις πριν προβούν στην τελική τους επιλογή.
- Επίσης, επισημαίνεται πως δύο (2) από τα ερωτήματα του θέματος της Νεοελληνικής Γλώσσας και δύο (2) από τα ερωτήματα του θέματος των Μαθηματικών θα είναι ανοικτού τύπου, στα οποία οι μαθητές/τριες θα κληθούν να τεκμηριώσουν την απάντησή τους.
- Οι μαθητές/τριες θα σημειώνουν τις απαντήσεις τους στις κλειστές ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στο ξεχωριστό ανώνυμο απαντητικό δελτίο. Στις ανοικτές ερωτήσεις οι μαθητές/τριες γράφουν τις απαντήσεις στα αντίστοιχα πεδία του ιδίου ανώνυμου απαντητικού δελτίου. Ειδικότερα, για τα Μαθηματικά επισημαίνεται ότι πρέπει να καταγράψουν τις διαδικασίες επίλυσης των προβλημάτων και όχι μόνο την ορθή απάντηση.
Το απαντητικό φύλλο είναι διαθέσιμο εδώ:
Επικοινωνία – Υποστήριξη
- Για διαδικαστικά θέματα, καθώς και για πληροφορίες σχετικά με τρόπους επικοινωνίας και υποστήριξης, μπορείτε να επισκέπτεστε την ιστοσελίδα της Α.ΔΙ.Π.Π.Δ.Ε. (www.adippde.gr).
- Για άμεση επικοινωνία, μπορείτε να καλείτε στο τηλέφωνο 210 3442185.
Δείτε εδώ την εγκύκλιο των οδηγιών.